Tezy Alfreda Lampe

[Alternatywny program przebudowy społeczno-politycznej w powojennej Polsce, opracowany przez Alfreda Lampe (1900-1943). Szkic]

 

Alfred Lampe

ZAGADNIENIE

1. Czy Polska może być a la Czechosłowacja?

2. Jaka Polska może nie być antysowiecka?

Układ sił klas po wojnie:

a) proletariat i burżuazja – osłabione

b) rola chłopstwa, drobnomieszczaństwa

c) specyfika: nieobecność polit.[ycznie] reakc.[yjnych] kół kier.[owniczych]

Stąd możliwość:

a) uniemożliwienie restytucji kół kap.[italistyczno]-reakc.[yjnych]

b) odcięcie ziemiaństwa

c) nowe ukształtowanie społ.[eczno]-polit.[yczne] Polski.

NOWA IDEA

a) przeżycie się wszystkich partii;

b) odrodzenie narodowe – własne drogi – ani kap.[italistyczna] (lib.[eralna]), ani fasz.[ystowska], ani sow.[wiecka] 1917, nawiązanie do własnej rzeczywistości;

c) nie trzeba rewolucji;

d) szeroki front narodowy po wojnie;

e) Fundusz Narodowy – środki produkcji ześrodkowane u okup.[anta] – przeciw rozdrapaniu – unarodowienie kapit.[ału] niem.[ieckiego] żyd.[owskiego] i innych;

f) gwarancja prawa własności przemysłu średniego, drobnego, rzemiosła, chałupnictwa, handlu;

g) reforma rolna;

h) odbudowa wg planu narodowego;

i) wytyczne planu:

uprzemysłowienie,

rozwój chłopskiej gospodarki jednostkowej,

intensyfikacja,

nawozy sztuczne,

hodowla,

rośliny techniczne,

państwowa pomoc w dziedzinie zboża siewnego,

podniesienie rasy bydła, weterynarii, stacji agronom.[icznych] itd.,

pomoc istniejącej kooperacji spożywczej, kredytowej i wytwórczej w celu zniesienia lichwy i wyzysku wsi przez pośredników drogą duńsko-amerykańsko-sowiecką-polską.

j) Demokracja nie powrót do lib.[eralizmu]

nie frazeologia

bez finansjery i karteli

bez magnatów i obszarników

bez antagon.[izmów] narod.[owych]

SEJM USTAWODAWCZY (KONSTYTUANTA)

na podstawie ord.[ynacji] wyb.[orczej] z lat 1919-1935

k) polityka… gwarantująca rozwój.

SPECYFIKA POLIT.[YCZNA]

1) Stan kom.[unistów] w ZSRR (chaos ideowy, person.[alny], brak ośrodków ideowo-moralnych, zahamowania, brak doboru i konserwacja etc.).

2) PPR – przeszłość, patriotyzm, rozmach – inteligencja, chłopstwo, drobnom.[ieszczaństwo]

3) Brak podmiotu.

STWORZENIE PODMIOTU wymaga:

a) ośrodek ideowy

b) łączność z PPR

c) odbiurokrat.[yzowanie] stosunków

d) szersze nieutożsamienie.

 

•••

 

Połączenie zasad wielkiej rekonstrukcji z zasadami solidaryzmu narodowego.

NOWE UKSZTAŁTOWANIA SIŁ W POLSCE

1) Likwidacja obszarnictwa.

2) Likwidacja w.[ielkiej] burżuazji agend kapitału zagr.[anicznego]

3) Eliminacja emigracyjnej reakcji polit.[ycznej]

4) Forytowanie powracających z Niemiec robotników, jeń­ców, więźniów.

5) Forytowanie żołnierzy I korpusu, partyzantów, bojowców.

6) Rozpętywanie samoczynności mas podczas wypędzenia okupanta i oparcia się na nowych wysuwających się żywio­łach niezależnie od ich pochodzenia.

7) Rozprawa ze zdrajcami.

8) Walka o odbudowę Stronnictwa Ludowego na nowych podstawach.

9) Walka o odbudowę jednolitych zw.[iązków] zawodowych na powyższej platformie.

Związek Radziecki nie może pozwolić na to, by po wojnie odbudowało się państwo polskie wrogo wobec Zw.[iązku] Radz.[ieckiego] nastawione. Jednakże o ile Zw.[iązek] Radz.[iecki] chętnie by widział Polskę ustrojowo odmienną, ale pozytywnie odnoszącą się do ZSRR – to rzeczywistość historyczna nie daje możliwości rozbudowania Polski o radykalnej zmianie orientacji zewnętrznej bez głębokich przeobrażeń wewnętrznych. Z wyjątkiem komunistów wszystkie tradycyjne kierunki polskie były antysowieckie: i piłsudczyzna we wszystkich odmianach i endecja i socjaliści. Tam, gdzie nie było tradycyjnej antyrosyjskości, tam grała, rolę antysowieckość w sensie ustrojowym. Orientacji na ZSRR, takiej jaką widzimy w Czechosłowacji – nie było i nie ma w Polsce w żadnym stronnictwie. I być nie może. Rozwój bowiem historyczny Polski i Czechosłowacji szedł innymi drogami i zupełnie inne są tradycje polityczne w jednym i drugim kraju.

Jeśli nawet w końcowej fazie wojny dzięki wyzwoleniu Polski z jarzma hitlerowskiego przez Czerwoną Armię wytworzy się w kraju atmosfera przychylna dla Zw.[iązku] Radz.[ieckiego] i nawet wyłoni się rząd orientujący się na współdziałanie ze Zw.[iązkiem] Radz.[ieckim] – to stan taki nie będzie długotrwały. Powrót antysowieckiej emigracji z Anglii, ze Stanów Zjednoczonych, Bliskiego Wschodu, zależność gospodarki polskiej od pomocy zagranicznej doraźnej i stałej (import surowców dla przemysłu – bawełna, rudy żelazne, maszyny, chemikalia etc.); kredyty towarowe, miraże wielkich kredytów inwest.[ycyjnych] – wszystko to pchnie Polskę szybko w objęcia wielko-kapit.[alistycznej] orientacji zach.[odniej], przy której nie mogą nie odżyć antysowieckie tendencje sprzed 1939 roku, zasilone przez emigrację zachodnią, przez powrót uchodźców z ZSRR, przez sprawę granic wschodnich Rzeczypospolitej. (Bez łomki [złamania] struktur społ.[eczno]-polit.[ycznej] Polski (Stara Polska nie może się przeorientować wsierjoz [poważnie] i na dołgo [trwale]).

Przykład ZPP nie jest wzorem procesów, które zajdą w Polsce. To odbywa się ten proces w warunkach monopolu politycznego, pod presją przymusowej sytuacji, traktowany przez wielu jako prowizorium i warunek powrotu do kraju. Po powrocie ZPP i Korpus może być i będzie czynnikiem formowania się Polski, ale będzie też obiektem plastycznym, na który będą oddziaływały wszystkie siły polityczne kraju. Nie należy przeceniać jego odporności i zwartości wobec wrogich sił.

Z drugiej strony wątpliwe jest czy PPR w swoim stanie dotychczasowym jest i będzie dostateczną siłą dla dokonania w Polsce radykalnego przegrupowania układu sił. Raczej nie.

Nieobecność komunistów w przełomowych latach 1938-42, powstanie PPR jako dalszego ciągu KPP dopiero po wojnie niemiecko sowieckiej, ścisła i widoczna zależność od ZSRR, tradycyjne sekciarstwo komunistów polskich, brak wielkiej idei i wybitnych działaczy – wszystko to nie pozwala liczyć (wbrew optymistycznym relacjom) na zdobycie przez PPR wielkich wpływów i decydującego znaczenia w kształtowaniu nowej Polski. W środowisku polskim niektórzy liczą na ingerencję zewnętrzną. Wszelka ingerencja musi wywołać w Polsce ogromne sprzeciwy, opory i walkę, co z kolei zmusiłoby do coraz bardziej stałej ingerencji. Wobec wąskiej bazy, na jaką można liczyć bezspornie – taki stan byłby najbardziej niepożądany zarówno dla ZSRR jak i dla normalnego postępowego rozwoju Polski.

Stąd wniosek: dotychczasowe formy oddziaływania na rzeczywistość polską – PPR, Gwardia Ludowa, Korpus, ZPP – mogą okazać się niewystarczające dla I dokonania rzeczywistej i głębokiej zmiany oblicza Polski siłami wewnętrznymi.

A zmiana taka jest możliwa i jedyna w swoim rodzaju. Położenie w Polsce po wojnie będzie się charakteryzowało następującymi czynnikami:

1. Niezwykła słabość elementów wielko-kapitalistycznych (wszystkie ważniejsze ośrodki, przemysł, handel, bankowość, transport skoncentrowane w rękach okupanta).

2. Rozpylenie proletariatu (wywózki do Niemiec), brak jaskrawego antagonizmu w stosunku do własnej burżuazji, wielkie bezrobocie w związku z powrotem setek tysięcy wywiezionych i zatrzymaniem przemysłu wojennego.

3. Na tym tle podniesiona i taki zawsze wielka w Polsce rola chłopstwa oraz drobnomieszczaństwa miejskiego, a w szczególności licznej i wpływowej inteligencji, a co za tym idzie dominacja tzw. spraw ogólno-narodowych.

4. Nieobecność fizyczna kół rządzących wyższej biurokracji i wielu przywódców dawnych partii politycznych itp., co w małym tylko stopniu zostanie skompletowane przez powrót jeńców wojennych z niemieckich obozów.

W tych warunkach istnieje możliwość realizacji następują­cego planu strategicznego przeobrażeń społeczno-politycznych w Polsce:

1. Uniemożliwienie restytucji stanu posiadania i wpływów wielko-kapitalistycznych (hasła narodowe).

2. Likwidacja obszarnictwa jako siły ekonomicznej i politycznej (ziemia dla chłopów).

3. Złamanie w ten sposób podstaw materialnych sfer reakcyjnych i antysowieckich, uzupełnione przez odcięcie od kraju prowodyrów reakcji i faszyzmu, znajdujących się za granicą.

4. Otworzenie przed Polską nowych dróg rozwojowych nie pokrywających się z liberalno-kapitalistycznymi drogami rozwojowymi, ani też z drogą, jaką kroczył ZSRR od 1917 roku (o tym obszerniej w programie).

5. Złamanie starych przegródek partyjnych, kierunków politycznych, szkół i koncepcji i wytworzenie nowej politycznej nadbudowy w Polsce.

6. Nowy typ demokracji politycznej.

Teoretycznie jest możliwa, a w każdym razie nie jest wykluczona możliwość ewolucji gospodarczo-politycznej Polski w kierunku socjal.[izmu] drogą pokojową, bez wojny domowej, a nawet bez przymusowej ekspriopriacji tego co w Polsce zostało z burżuazji.

Ta teoretyczna możliwość może być fundamentem nowej strategii i taktyki proletariatu, który uzyskuje bazę dla swojej ogólnonarodowej działalności . Ujawnienie tego stanowiska pozwala… obawy, że komuniści przyczaili się tylko i symulują swój patriotyzm. Z drugiej strony likwiduje wśród komunistów wąski praktycyzm, bezperspektywność, która nader często równa się brakowi zasad i pokrywa wszelkie możliwe poglądy od fałszywego kursu na rewolucję socjalistyczną i dyktaturę proletariatu do spełzania na liberalno-mieszczańskie pozycje.

Taki rozbój (?) z góry uniemożliwia wielką ofensywę ideologiczną. Licząc się z tym, że ogólnoeuropejska sytuacja nie postawi na porządku dziennym sprawy rewolucji, a sytuacja polska również nie zawiera elementów, które by pchały do rozwią­zania według wzorów z końca tamtej wojny – należy dać nowe wyjście z tej wojny i nową perspektywę rozwojową. Hasła demokracji i liberalizmu nie stanowią w Polsce wielkiej siły dynamicznej. Zarówno w naszych szeregach, jak i tym bardziej poza naszymi szeregami, są traktowane jako coś przejściowego i nie wzbudzają w nim entuzjazmu. Ich wartość jest negatywna jako zaprzeczenie faszystowskiej tyranii i reżymu.

 

•••

 

Jeśli wszystkie kierunki w Polsce przeżywają poważny kryzys, to nie najmniejszy przeżywają komuniści. Kryzys ich przemilczany i nie uzewnętrzniający się jest tym niemniej głęboki i bardzo poważny. Grozi on ujawnieniem się w momencie najmniej pożądanym.

1. Wszystkie partie polityczne Polski ze swoimi starymi programami, starymi metodami działania i starymi przywódcami przeżyły się. Rzeczywistość wymaga nowego ukształtowania kierunków politycznych w Polsce. Dla dokonania tego przekształcenia niezbędne są nowe wielkie prądy ideowe.

2. Powstanie prądów młodo-faszystowskich w Polsce (ONR i Falanga) przed wojną nie było tylko a nawet przede wszystkim skutkiem oddziaływania faszyzmu włoskiego i hitleryzmu. Nie można zwalczyć przejawów nie sięgając do korzeni zjawisk. Ruchy młodo-faszystowskie w Polsce miały jako bazę:

a) poczucie zastoju gospodarczego i cywilizacyjnego Polski i niepokój o narodową wielkość Polski,

b) nadmiar inteligencji, nie znajdującej zastosowania w produkcji i administracji,

c) ciężkie warunki bytowania warstw średnich. Wyzysk kartelowy. Wysokie podatki. Wyzysk bankowy i lichwa procentowa,

d) obcy (zagraniczny) kapitał w decydujących gałęziach produkcji. Żydowski kapitał. Żydowskie mieszczaństwo i inteligencja.

„Obcy” posiadają, rządzą, zajmują miejsca.

W świadomości społeczeństwa na plan pierwszy wysuwa się coraz bardziej problem nie antagonizmu robotnik-kapitalista, lecz problem bezrobocia, „zbędnych” rąk roboczych w rolnictwie szacowany na 1/4 ludności, problem marazmu gospodarczego, poczucia niepewności. Rozpoczęło się poszukiwanie dróg nowego typu gospodarki narodowej.

3. Z chwilą odzyskania niepodległości i od razu – stanie przed krajem sprawa dróg odbudowy.

Nasze stanowisko:

a) wielko-kapitalistyczna gospodarka czyni nas znów terenem wyzysku obcego kapitału i sprowadza naszą niezależność do fikcji.

Wielko-kapitalistyczna gospodarka to przygniecenie średniego przemysłu, rzemiosła, handlu i rolnictwa haraczami kartelowymi.

Wielko-kapitalistyczna gospodarka to utrzymanie zacofania gospodarczego Polski w imię interesów międzynarodowych karteli i syndykatów. To zacofanie i słabość Polski.

b) Droga rewolucji socjalnej nie stoi przed Polską.

Olbrzymie zniszczenia dokonane przez Niemców w ekonomice i stanie ludnościowym stawiają na porządku dziennym: nie wojna domowa, lecz zespolenie wysiłków „wsiech sozidatielnych” i sił dla odbudowy kraju. Droga Rosji z 1917 roku nie jest drogą Polski z 1943 roku.

c) Polsce jest potrzebna własna droga rozwojowa – nie małpowanie wzorów z Zachodu czy ze Wschodu. Ochronić należy Polskę przed atakiem spekulacji, przed próbami narzucenia z zewnątrz reżymu politycznego (faszyzmu), czy gospodarczego (panowania kapitału zagranicznego), czy też rozpętania w imię interesów wojny domowej.

Pierwszym warunkiem odrodzenia narodowego jest wolność ukształtowania własnych dróg rozwojowych.

4. Gospodarka narodowa odrodzonej Polski ma na celu jak najszybszą odbudowę zniszczeń wojennych i pchnięcie Polski na tory przyspieszonego rozwoju celem likwidacji odziedziczonego i pogłębionego przez okupację zacofania kraju.

W tym celu należy przede wszystkim:

a) uchronić olbrzymie bogactwa narodowe, znajdujące się w danej chwili w rękach okupantów przed rozgrabieniem i zniszczeniem w chwili wycofania się Niemców;

b) uchronić je przed łapczywością cudzoziemskich trustów i spekulantów, którzy chętnie nałożą ręce na polskie kopalnie, huty, lasy, fabryki, koleje, elektrownie;

c) uchronić je przed łapczywością własnych amatorów taniego wzbogacania się, którzy gotowi są rozdrapać to co pozostanie po Niemcach, chociaż straty, jakie poniesie przy tym naród wielokrotnie przewyższą ich spekulacyjne zyski. Fabryki, kopalnie, huty, elektrownie, gazownie, lasy, koleje etc., znajdujące się obecnie w rękach państwa niemieckiego lub Niemców winny być zachowane jako FUNDUSZ NARODOWY ODBUDOWY I ROZBUDOWY GOSPODARKI NARODOWE].

Mowa jest oczywiście o wielkim przemyśle. W przemyśle tym przed wojną jeszcze dominował kapitał zagraniczny, w tej liczbie w poważnym stopniu kapitał niemiecki i austriacki. Przejęcie tego kapitału przez naród polski jest aktem elementarne; sprawiedliwości i samoobrony, nie stanowi jeszcze żadnej rekompensaty za poniesione szkody i straty podczas czterech lat okupacji.

Prywatni właściciele – Polacy – o ile tacy istnieją – których posiadłości weszły w skład FNOR otrzymują godziwe odszkodowanie, zafiksowane przez ustawy państwowe.

Narodowy Fundusz Odbudowy i Rozbudowy będzie podstawowym narzędziem dla przyśpieszenia odbudowy wszystkich warsztatów wytwórczych w kraju i uczyni z wielkiego przemysłu dźwignię rozwoju, a nie hamulec jakim był dotąd w rękach obcej plutokracji.

5. Unarodowienie wielkiego przemysłu, znajdującego się w rękach okupantów, musi iść w parze z restytucją własności prywatnej Polaków – właścicieli przedsiębiorstw, domów, sklepów, składów etc., wydziedziczonych przez i na rzecz Niemców.

Wszelka własność zostanie zwrócona ich prawym właścicielom.

Państwo polskie udzieli pomocy w odbudowie własności zniszczonej.

Własność prywatna ochroniona będzie przez prawo, a w wypadku gdy dobro ogólnonarodowe wymagać będzie jej unarodowienia (włączenie do FNOR) – prawnie (konstytucyjnie) właś­cicielowi gwarantowane będzie godziwe odszkodowanie.

Uroczyste i prawne wyrzeczenie się ekspriopriacji – przyję­cie zasady odszkodowania – ma:

a) służyć jako dowód rzeczywistego wyrzeczenia się drogi rewolucyjnej,

b) zlikwidować wśród drobnomieszczaństwa i drobnych przemysłowców obawy co do wywłaszczenia ich z majątku,

c) pozbawić kontrrewolucję atutu walki o własność prywatną,

d) stanowić cenę rewolucji bez rewolucji,

e) ułatwić blok proletariatu, chłopstwa i drobnomieszczaństwa bez elementów wielko-kapitalistycznych.

Zneutralizować i obezwładnić zachowane elementy burżuazyjne.

6. Reforma rolna.

Całkowite zrealizowanie hasła „ziemia dla chłopów” (i robotników rolnych).

Zagadnienie to komplikuje się dzięki temu, że na terenach zachodnich (szczególnie Pomorza) wątpliwe jest, czy można to postawić jako hasło do natychmiastowego zrealizowania przez okolicznych chłopów – do chwili powrotu licznych rzesz wywiezionych i wypędzonych.

Reforma rolna winna dotyczyć arendatorów licznych na Górnym Śląsku (i pow. okolicznych), nadając im arendowaną ziemię na własność, upełnorolniając ją (działki robotnicze).

Górna granica ziemi wywłaszczonej (20 ha?, 50 ha?).

Gdzie, ile, jak pozostawić ośrodki folwarczne? czy na tymczasowy (do czasu podziału) zarząd folwarków przez robotników rolnych.

Na terenach przewagi gospodarki folwarcznej staje zagadnienie sposobu wzięcia ziemi przez robotników rolnych przy braku inwentarza, bydła etc.

12 września 1943 r.

Zeszyty Historyczne nr 26 (1973)

Ten wpis opublikowano w kategoriach: Narodowy komunizm i nacjonalbolszewizm, ŹRÓDŁA z tagami: . Dodaj do zakładek ten link.

Komentowanie wyłączono.